Climate Witness: Johann Schnell, Germany | WWF

Climate Witness: Johann Schnell, Germany



Posted on 09 mayo 2007
Johann Schnell, WWF Climate Witness from Germany
© WWF / Bernward Bertram
Mijn naam is Johann Schnell en ik werk al 15 jaar als wijnmaker in het familiebedrijf. Ik heb de biologische gerunde wijngaard acht jaar geleden overgenomen van mijn vader. Als verbouwer van druiven breng ik een groot deel van mijn tijd door in de buitenlucht en heb ik veel veranderingen gezien in het klimaat. Ik hou gegevens bij van de oogsttijden en het alcoholpercentage van de wijn en daaruit komt een duidelijk signaal naar voren: het wordt warmer in Rheinhessen.

English | Deutsch | Italiano | Dutch | Español

Omslag naar biologische wijnteelt
Dertig jaar geleden besloot mijn vader om over te gaan op een biologische wijze van verbouwen. Hij verzamelde vlinders en in 1970, toen de eerste sterke pesticiden werden geïntroduceerd, merkte hij dat in een hele korte tijd de diversiteit aan vlindersoorten in de wijngaard aanzienlijk was afgenomen. Toen besloot hij dat het pad dat andere wijnmaker kozen – weg van de natuur, richting pesticiden en kunstmest – niet zijn pad was. Wij beschouwen de wijngaard als een deel van het totale ecosysteem. Biologisch verbouwde wijn is tegenwoordig een kwaliteitskenmerk. Het is net die laatste ‘finishing touch’ die de wijn zijn definitieve karakter geeft. Dit is niet te bereiken met conventionele verbouwmethodes.

Ik heb al met klimaatveranderingen te maken sinds ik ben begonnen met het telen van druiven. Er waren jaren bij met strenge vorst, soms zelfs tot in de maand mei. Veranderingen in het klimaat zijn altijd een issue bij ons. De recente veranderingen zijn echter van een andere orde. Het is merkbaar warmer geworden. 

Gegevens over het weer vastleggen

Een wijnboer is verplicht om exact het tijdstip van oogsten te registeren en “Oechlsegrad”, het suikergehalte van het druivensap, dat bepalend is voor het alcoholpercentage van de wijn. Door deze zaken te meten is het eenvoudig om te zien hoe het klimaat in onze regio verandert. Als gevolg van de langere warme periodes, in het bijzonder hogere temperaturen ’s nachts in de herfst, is de periode waarin de druiven suiker opslaan langer geworden. Als gevolg hiervan is het alcoholgehalte gestegen. Onze aantekeningen beginnen in 1974. We hebben opvallend hogere waarden gemeten sinds 1998-1999 toen ik de wijnmakerij overnam. In het begin dachten we dat die hogere waarden gewoon uitzonderingen waren. Sinds 2003 zijn de waarden echter nooit meer teruggezakt naar de oorspronkelijke niveaus. Tegenwoordig hebben we een alcoholpercentage van 13-14%.  Toen mijn vader begon als wijnboer waren dat utopische waarden die alleen maar bereikt konden waren in bijzondere zomers zoals die van 1976. De uitzondering is nu de regel geworden.

De oogsttijd is twee weken naar voren geschoven. Vroeger vroegen wijnboeren zich af hoe ze zo veel mogelijk suiker in de druiven konden krijgen. Tegenwoordig moeten we ons afvragen wanneer de druiven fysiologisch rijp zijn zonder dat te veel suiker te hebben opgeslagen, zodat het alcoholgehalte te hoog wordt. Het is echt een uitzonderlijke situatie. We moeten nu oogsten als de “Oechlsegrad” niet te hoog is. Een hoog suikergehalte is niet aan te bevelen voor de witte wijnen zoals wij ze kennen en waarderen. Dat is ook de reden dat er rond de Middellandse zee voornamelijk rode wijn wordt gemaakt.

Toename van virussen en schimmels

We hebben ook meer werk aan het bestrijden van schimmels en virale ziekten. We hebben soorten cidades aangetroffen die vroeger alleen rond de Middellandse zee voorkwamen. Deze insecten besmetten onze wijnstokken met virussen waar sommige struiken erg vatbaar voor zijn. Een dergelijk virus kan een verwoestend effect hebben op de wijnstok. Struiken die net zijn gaan uitlopen, zullen binnen week afsterven. Elk jaar sterft per wijngaard wel 1 tot 2% van de wijnstokken en in dat percentage zit een stijgende lijn.

Er zijn ook bepaalde schimmelinfecties die plotseling optreden, waardoor volstrekt gezonde wijnstokken afsterven. Een ander voorbeeld is ‘roest’ (“black spot”), een schimmelinfectie die de druiven doet rotten. De toename van dit soort infectie gedurende de afgelopen jaren is het gevolg van warmere nachten in de late zomer en vroege herfst. Hoe warmer het is, des te korter de tijd die schimmels nodig hebben om de wijnstokken te infecteren.

De enige manier om de schimmelinfecties aan te pakken is om de wijngaard te herplanten. Maar dit is geen oplossing voor de lange termijn. Op enig moment is het dan simpelweg niet meer de moeite waard om bepaalde speciale soorten druiven te planten.
De schimmelinfecties kunnen ook op ecologische wijze worden bestreden, namelijk door te zorgen voor een goede ventilatie door de hele wijnstronk, onder andere door de planten losser en verder uit elkaar te planten. Deze vorm van schimmelbestrijding is erg arbeidsintensief – de bladeren die rond de druiven hangen moeten met de hand worden geplukt en trossen die te dicht op elkaar hangen moeten eruit worden gesneden. Daarnaast moeten we de planten meer besproeien. Natuurlijk gebruiken we daar dan wel ecologische middelen voor, zoals koper en zwavel. Helaas zal ik er in de toekomst niet aan ontkomen om wijnstokken te planten die beter bestand zijn tegen schimmelinfecties, zoals Johanniter voor witte wijn en Regent voor rode wijn, zodat ik niet meer hoef te sproeien.

Theoretisch gezien is er een manier om het hoge alcoholpercentage van de wijn te verlagen: technische de-alcoholisering, in de westerse wereld een veelgebruikte methode. Gelukkig is dit in Duitsland niet toegestaan, maar er wordt wel over gediscussieerd. Als biologische wijnmakerij is dit voor mij geen optie. Dat is een principekwestie. In het licht van de klimaatveranderingen lijkt het mij redelijk zinloos om nieuwe technieken te ontwikkelen die ons in staat stellen om door te gaan zoals we het altijd hebben gedaan.

Watertekort

Het tekort aan water maakt het voor biologische wijnmakers als ikzelf lastig, met name in de lente, om andere planten neer te zetten tussen de wijnstokken. Voorheen lieten we in de lente reguliere planten en wijnstokken tegelijkertijd naast elkaar groeien. Tegenwoordig strijden de planten en de wijnstokken om het beetje water dat voorhanden is. In de winter zaaien we daarom ‘Rapeseed’, dat later als organische mest dient voor de wijn.

Dit probleem is dus nog wel op te lossen. Voor veel traditionele wijnmakers betekent het watertekort echter minder winst. Dat is in het bijzonder een probleem voor die bedrijven die zich juist altijd richten op winstmaximalisatie. In Duitsland wordt per hectare de grootste winst gemaakt van alle landen in Europa. Dat kan alleen worden gerealiseerd door het land optimaal te cultiveren, of door veel regen of door veel te bewateren.

Er zal altijd wijn worden gemaakt, dat ambacht zal nooit verdwijnen. Men kan ook in Australië wijn maken, bijvoorbeeld. We moeten alleen andere soorten druiven gaan verbouwen en onze wijnen zullen veranderen.
Er zijn druiven waar iedereen een duidelijk beeld van heeft en waarvan de smaak van de wijn alom bekend is. Zoals onze Riesling, een typische wijn voor deze regio, voor heel Duitsland eigenlijk. De smaak van deze wijn is duidelijk aan ’t veranderen. De wijn zal minder zuur worden en meer alcohol bevatten, met een sterk, fruitig aroma. De vraag is of de klanten deze verandering in smaak zullen waarderen. En aangezien er steeds vaker sprake is van virusinfecties, is het ook twijfelachtig of we deze druif nog veel langer zullen kunnen verbouwen.

Een wereldwijd probleem

Natuurlijk, de landbouw en de wijnbouw zijn gewend aan veranderingen in het klimaat. Men moet zich altijd kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden. We kunnen echter niet ontkennen dat de veranderingen die ik in mijn eigen wijngaard heb gezien, het resultaat zijn van een veel groter, wereldwijd probleem. Dat probleem heeft veel grotere gevolgen voor vele mensen en vele culturen over de hele wereld.
In dit deel van Duitsland zitten we redelijk veilig voor stijgende zeespiegels. In Bangladesh is dat een heel ander verhaal. Het is onze gezamenlijke verantwoordelijkheid om iets te doen tegen klimaatverandering. Het is ieders schuld, ook al heeft dat voor ons land minder verstrekkende gevolgen dan voor andere landen.

Energieverbruik minimaliseren

In onze wijnmakerij gebruiken we zo min mogelijk machines. Dat betekent dat we nog steeds met de hand oogsten en soms ook paardenkrachten inzetten. We hebben zonnepanelen op het dak en hebben onze oliegestookte verwarmingsketel ingeruild voor een houtkachel. Op het terrein van onze wijnmakerij gebruik we nog steeds houten tonnen en gerecycled glas voor het bottelen van de wijn.  De meeste wijnmakers kan het niet schelen, want nieuw glas is nog steeds erg goedkoop. Dat komt omdat energie nog steeds erg goedkoop is. Wij proberen in ons hele bedrijf op elk vlak zo energiezuinig mogelijk te werken.

 

Wetenschappelijke beoordeling

Een wetenschappelijke beoordeling door een lid van de Climate Witness Science Advisory Panel is aanhangig.
 
Johann Schnell, WWF Climate Witness from Germany
© WWF / Bernward Bertram Enlarge